Archiwum
Kategorie: Wszystkie | Historia | Legenda
RSS
poniedziałek, 23 stycznia 2006
Historia Lipska

1. Rys historyczny.

Historia Lipska sięga przełomu XVI i XVII wieku. Miasteczko położone jest w dolinie rzeki Krępianki, gdzie krzyżują się trasy z Warszawy i Radomia do Sandomierza z dawnym szlakiem handlowym prowadzącym z Szydłowca, Wąchocka i Iłży do przeprawy przez Wisłę w Solcu i dalej na Lubelszczyznę. Pierwsze dokumenty potwierdzające istnienie Lipska datowane są na 08.04.1589r., kiedy to założycielka tej osady na miejscu byłej wsi Lipa - Katarzyna Wolska wyjednała u Króla Zygmunta III Wazy przywilej na jarmarki, w dniu święta apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca). Ponieważ pobliski Daniszów był od dawien dawna siedzibą silnego rodu Oleśnickich, dlatego też w ich ręce przeszło Lipsko z początkiem XVII wieku. Zarządzający wówczas osadą Mikołaj Oleśnicki herbu Dębno wraz z żoną Zofią z Lubomirskich wznieśli w 1614r. kościół murowany w miejsce dawnego drewnianego. Przebudowany w I połowie XIX wieku według projektu Henryka Marconiego jest jak dotąd jedynym, godnym uwagi zabytkiem i historyczną pamiątką zarazem w latach współczesnych. Prawa miejskie Lipsko uzyskało po raz pierwszy w roku 1613 nadane również przez króla Zygmunta III Wazę i posiadało je nieprzerwanie do 1868r. Po uzyskaniu praw miejskich, przez blisko dwa wieki Lipsko było własnością kolejno rodów - Denhoffów, Sanguszków i Kochanowskich. Pod koniec XVIII wieku król Stanisław August Poniatowski nadał miastu ostatnie przywileje, według których Lipsko otrzymało możliwość organizowania 10 specjalnych jarmarków w roku. Cieszyły się one dużym uznaniem okolicznych chłopów. Były jednocześnie okazją okolicznych spotkań towarzyskich i handlowych. Początek XIX wieku to lata zarządzania miastem przez dziedzica Wiercińskiego ze Śmiłowa a następnie przez Aleksandra i Eustachego Wielogłowskich. Według spisu z roku 1820 miasto liczyło wówczas 1017 mieszkańców i posiadało 26 domów murowanych i 169 drewnianych. Różne były koleje losu miasta. Lipsko miało swoje okresy rozkwitu, ale także i kryzysy jakie przeżywało wiele ówczesnych miast i wsi w całej Polsce. Przede wszystkim przyczyną kryzysu były częste wojny i powstania nie omijające także ziemi lipskiej. Właśnie w jednym z takich powstań w pobliskiej miejscowości Jawor Solecki zginał w 1863 roku legendarny przywódca powstania styczniowego - Dionizy Czachowski co upamiętnia wzniesiony w tej miejscowości pomnik ku Jego czci. Przypuszcza się, iż właśnie osłabienie kraju powstaniami listopadowym i styczniowym było ostatecznie przyczyną upadku wielu miast w Polsce - także Lipska. Od czasu utraty praw miejskich w 1868 roku przez blisko 90 lat Lipsko żyło ubogo i praktycznie zwykłą szarą codziennością. Jak w większości miast na tym terenie, tak i w mniejszych osadach funkcjonowała wtedy działalność rzemieślnicza, handlowa i rolnictwo, przy czym dwie pierwsze prowadzone przez zamieszkujących już wówczas Żydów. W okresie międzywojennym była to typowa przeludniona osada na wpół żydowska, ożywiająca się jedynie w dni targowe, skupiająca drobny handel na potrzeby ludności miejscowej i okolicznych wsi. Sławnym synem Ziemi lipskiej jest Antoni Gustaw Bem urodzony w Lipsku żyjący w latach 1848 -1902, był pisarzem i krytykiem literackim, zaś jako nauczyciel Stefana Żeromskiego wywarł duży wpływ na jego osobowość. Antoni Gustaw Bem jest aktualnie patronem Szkoły Podstawowej w Lipsku, która to szkoła nosi jego imię. Lipsko szczyci się posiadaniem własnego godła - na czerwonej tarczy biały krzyż z literką W prawym dolnym kwadracie tarczy - taki właśnie herb na wybudowanym kościele umieścił Mikołaj Oleśnicki dając tym samym trwały element historii dla przyszłości tego miasta.

2. Okres okupacji hitlerowskiej.

W okresie okupacji hitlerowskiej Lipsko było bardzo aktywnym ośrodkiem konspiracji. Pierwsze oddziały niemieckie pojawiły się na tym terenie 07 września 1939 roku, a następnego dnia polskie rozpoznanie lotnicze ustaliło, że po szosie Ożarów-Lipsko-Zwoleń posuwa się na północ niemiecka kolumna pancerna. Kolumna ta odcięła od mostów na Wiśle oddział gen. Skwarczyńskiego. Tego samego dnia w lesie koło Dąbrowy między Ciepielowem a Lipskiem doszło do pierwszego starcia oddziałów polskich z niemieckimi. Szwadron polskich czołgów rotmistrza A. Czechowicza z warszawskiej brygady pancerno-motorowej natknął się wówczas na czołówki 29 zmotoryzowanej dywizji piechoty niemieckiej. W czasie bitwy szwadron zadał ciężkie ciosy nieprzyjacielowi, ale i sam z dużymi stratami wycofał się do Solca. Niemcy zamordowali wtedy w bestialski sposób 300 polskich żołnierzy. Fakt ten upamiętnia pomnik wzniesiony na skraju lasu przez społeczeństwo Ziemi lipskiej. W dziejach Polski i Lipska rozpoczął się ponad 5-letni tragiczny okres okupacji hitlerowskiej, okres terroru i hekatomby krwi społeczeństwa polskiego. Między innymi 11 września 1939 roku spalono w Solcu żywcem 40 Żydów oraz podpalono osadę, która praktycznie zniknęła z nadwiślańskiej skarpy. Również żywcem spalono grupę Żydów w synagodze w Lipsku. Społeczeństwo polskie nawet przez chwilę nie wierzyło w trwałość rządów Rzeszy Niemieckiej i od pierwszych dni okupacji ta wiara w ostateczne zwycięstwo, stała się motorem działań polskiego ruchu oporu, który zrodził się na kielecczyźnie natychmiast po Kampanii Wrześniowej. Z rejonem lipskim najbardziej związane były działania powstałej latem 1940 roku organizacji "Młot i Sierp" oraz "Batalionów Chłopskich" najaktywniej walczących z okupantem właśnie na terenach kielecczyzny i lubelszczyzny. Jeszcze raz okazało się, jak to już niejednokrotnie w historii Polski bywało, że największą ofiarę zarówno poświęcenia się walce jak i ofiarę krwi ponosiła cywilna ludność miejscowych miasteczek i wsi. W wyniku okupacji hitlerowskiej i działań wojennych straciło życie około 50% mieszkańców Lipska, zaś z 1699 osób ludności żydowskiej, mieszkającej tu przed wojną nie została się ani jedna. Kilkadziesiąt osób, które uratowały swoje życie wyemigrowało w różne regiony Polski i do wielu krajów świata. Szacuje się, że po zakończeniu wojny w Lipsku mieszkało około 1300 osób.

3. Lata przemian ustrojowych.

Okres bezpośrednio powojenny był równie trudny i uciążliwy jak sama wojna. Wynikało to głównie z nowych warunków w jakich tworzono władzę ludową a zarazem z konfliktów wewnętrznych, tworzenia się band, zainteresowanych utrzymaniem starego porządku, bądź też wykorzystujących okres przejściowy do nielegalnego urządzenia się. Lata te sprzyjały więc dalszemu wyludnieniu Lipska, gdyż część mieszkańców w obawie przed represjami wyemigrowała na Ziemie Zachodnie i Północne lub do odbudowujących się miast szczególnie w poszukiwaniu pracy. Krytyczna była również sytuacja lokalowa. Z powodu zniszczeń nie było pomieszczeń, w których można by uruchomić wiele potrzebnych instytucji lub sklepów. Stan tej stagnacji trwał praktycznie do roku 1950, kiedy to Zarząd Gminy dokonał gruntownej analizy pomieszczeń i ostatecznego ich przydziału. Między innymi ze Szkoły Podstawowej - która ten lokal otrzymała zaraz po wojnie - wyprowadzono Spółdzielnię Rolniczo-Handlową. Przez kilka następnych jeszcze lat władze nie planowały również żadnej działalności w zakresie kultury i sztuki. Nie istniały bowiem takie pojęcia jak: biblioteka, świetlica, klub, dom kultury. Szkołę w krzesła i ławki wyposażali sami rodzice. Fatalny był stan ulic i dróg lokalnych. Ulice o twardej nawierzchni można było policzyć na palcach jednej ręki - Zwoleńska, Ilżecka, Solecka i Spacerowa oraz rynek pokryty częściowo "kocimi łbami". Region lipski był wówczas terenem typowo rolniczym, a rolnictwo podobnie jak wszystko inne w dużym stopniu zaniedbane i zacofane zarazem. Gospodarstwa rolne o obszarze poniżej 5ha stanowiły 76% wszystkich gospodarstw. Plony były niskie, podobnie jak w całym województwie kieleckim - z jednego hektara zbierano około l0q żyta i 90q ziemniaków . Nawozów sztucznych i środków ochrony roślin wówczas nie stosowano. Warto odnotować w tych warunkach fakt podjęcia w latach 50-tych przez władzę i miejscowych nauczycieli problemu likwidacji analfabetyzmu dla ludności pozaszkolnej. Dzięki temu do 1950 roku na 11 zorganizowanych kursach praktycznie analfabetyzm zlikwidowano, a największy udział w tym zakresie przypisuje się miejscowemu nauczycielowi Szkoły Podstawowej Marianowi Sołkiewiczowi. Powyższe przykłady dowodzą, że stan społeczno-ekonomiczny osady w tym okresie był wysoce niezadowalający. Wielowiekowe zaniedbania, pogłębione zniszczeniami wojennymi stwarzały problemy, które przygnębiały mieszkańców Lipska i okolic. Pierwsze symptomy rozwoju nastąpiły dopiero w okresie planu sześcioletniego (1950-55) choć były one jeszcze niewielkie. Jeszcze nie wzniesiono żadnego obiektu przemysłowego, admimstracyjnego, czy mieszkalnego. Stworzono jednak już lepsze warunki dla budownictwa indywidualnego, zwiększa się sieć handlowa rośnie ranga targów i wymiany z rolnikami, wzrasta aktywność miejscowych władz gminnych. W tych warunkach dochodzi 1.01.1956r. do utworzenia w Lipsku siedziby powiatu i właściwie od tej pory datuje się systematyczny rozwój tych terenów. Charakterystyczne, że Lipsko nie miało jeszcze wówczas elektryczności i nie było też jeszcze miastem. Zarówno jedno jak i drugie zostało zrealizowane w dwa lata później. I tak decyzją władz państwowych 01.I.1958r. Lipsko otrzymało prawa miejskie co od lat sześćdziesiątych zaowocowało dynamiką przemian społeczno-gospodarczych zarówno samego miasta jak i regionu. W latach sześćdziesiątych oddano do użytku wiele budynków użyteczności publicznej, jak: - budynek administracyjny PRN i władz miejskich -1960, - dom kultury -1961r., - budynek komendy rejonowej milicji -1961r., - 5 szkół podstawowych w Lipsku i gminie w ramach akcji "Tysiąc szkół na Tysiąclecie". Dynamicznie swą działalność zaczęły prowadzić zakłady z myślą o rolnictwie: Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" POM, Kółka Rolnicze, Centrala Nasienna, czy powstały w 1963 roku Zakład Przetwórstwa Owocowo - Warzywnego "Hortex", który stał się źródłem zatrudnienia dla 300 mieszkańców powiatu. Aktywna działalność powiatu stała się motorem napędowym dalszego rozwoju Lipska także w dziedzinie przemysłu. Szczególnie rozwój ten nastąpił w latach siedemdziesiątych. W tym czasie powstały takie zakłady jak zamrażalnia w ramach "Hortexu" Zakład Mleczarski, Zakład Zespołów Samochodowych - jako filia FSC w Starachowicach, Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego, Spółdzielnia Usług Wielobranżowych a także nowe budynki oraz instytucje - Zespołu Szkół Zawodowych wraz z internatem, Sądu Rejonowego, PZU, Poczty, Dworca autobusowego a przede wszystkim dynamicznie rozwinęło się budownictwo blokowe w ramach utworzonej Spółdzielni Mieszkaniowej. Ogółem w latach siedemdziesiątych oddano do użytku 20 bloków czteropiętrowych i dwupiętrowych. Dalsze 10 wzniesiono w latach osiemdziesiątych, zaś kolejnym impulsem do ich realizacji było oddanie do użytku w 1983r. dużego szpitala wraz ze specjalistycznymi przychodniami. Dorobkiem miasta w tym okresie były także Oczyszczalnia Ścieków, Wodociągi oraz stadion sportowy. Liczba mieszkańców miasta według stanu na koniec 1996 roku wynosiła 6954 osób Wcześniej jednak nastąpiły zmiany w strukturze administracyjnej kraju, w wyniku których w 1975 roku zlikwidowano powiaty zaś utworzono 49 województw, a Lipsko z województwa kieleckiego przeszło do województwa radomskiego. Okres przemian w Polsce po 1981 roku, a przede wszystkim po upadku socjalizmu po 1989 roku sprawił, że również w tym mieście i gminie odczuwa się zadowolenie z odzyskanej wolności i działania praw wolnorynkowych, ale równocześnie trudy budownictwa społeczeństwa demokratycznego w warunkach obniżonej kondycji, czy wręcz upadania zakładów, a także wzrastającego bezrobocia. Sądzić jednak należy, że wprowadzane systematycznie zmiany i przeobrażenia systemu społeczno-gospodarczego i politycznego w kraju pozwalają optymistycznie patrzeć w przyszłość. Reasumując wydaje się, iż pozytywną wartością tego okresu było często bezinteresowne i autentyczne zaangażowanie się ludzi w pracę społeczno-gospodarczą i kulturalno-oświatową. Były jednak w tym okresie i zjawiska negatywne. Zaliczyć do nich można: - nieufność i podejrzliwość wobec każdego, kto inaczej widział i oceniał rzeczywistość, - ideologizacja życia w każdej dziedzinie życia, - obsesyjna niechęć, a nawet wrogość władz wobec kościoła i wierzących. Praktyka ta przyniosła wówczas dużo szkód, a wśród nich wyeliminowanie z aktywnego życia wielu ludzi zdolnych, pracowitych, sumiennych. Wiemy jednak też, że ten okres, także dla Lipska, był okresem niekwestionowanego dorobku i aktywizacji gospodarczej regionu. Osiągnięte dokonania trzeba w nowych warunkach pomnażać i rozwijać.
19:21, pitrek1193 , Historia
Link Komentarze (2) »

Przepraszamy za nie aktualizowanie strony. Wynika to z braku wolnego czasu. Jeżeli ktoś w jakiś sposób chce pomóc w tworzeniu strony proszę o kontakt pod adresem piotrek1193@wp.pl lub na gg 7140564

19:19, pitrek1193 , Legenda
Link Komentarze (1) »